Bronislaw Onuf-Onufrowicz
Bronislaw Onuf-Onufrowicz (Bronislaus Onufrowicz, Bronislaw Onuf, ur. 4 lipca 1863 w Jenisejsku, zm. 29 grudnia 1928 w Rutherford, New Jersey) – rosyjsko-szwajcarsko-amerykański lekarz neurolog, psychiatra, psychoanalityk i neuroanatom polskiego pochodzenia. W 1899 jako pierwszy opisał jądro w odcinku krzyżowym rdzenia kręgowego, zwane dziś na jego cześć jądrem Onufa. Uczeń Auguste'a Forela. Autor ponad 40 publikacji naukowych. Publikował liczne opisy przypadków, prace poglądowe i doświadczalne. Większość prac ogłosił w języku angielskim; kilka po niemiecku i przynajmniej jedną po hiszpańsku. Zdecydowana większość prac Onufa dotyczyła neurologii i psychiatrii. Onuf był jednym z pierwszych zwolenników psychoanalizy w Stanach Zjednoczonych.Bronislaw Onufrowicz urodził się w Jenisejsku, jako syn lekarza, radcy tytularnego Adama Onufrowicza (1813–1879) i jego żony Marii z Kamionków . Niewykluczone, że Adam Onufrowicz był zesłańcem politycznym . Adam i Maria mieli ośmioro dzieci, część zmarła we wczesnym dzieciństwie. Dalsza rodzina – brat Adama Eliasz z żoną Karoliną i dziećmi – Adamem, Bolesławem, Marią Zofią i Cezarem – posiadała niegdyś majątek w guberni mińskiej, ale z czasem zubożała i przeniosła się do Kijowa. Wszystkie wymienione dzieci Eliasza kształciły się w Petersburgu i zaangażowały się mniej lub bardziej w działalność rewolucyjną.Około 1869 roku Adam Onufrowicz z rodziną wyjechali do Europy Zachodniej, by zapewnić dzieciom wykształcenie; po rocznym pobycie we Wrocławiu, matka z dziećmi zamieszkała w Riesbach pod Zurychem, a ojciec powrócił do Jenisejska. Adam Onufrowicz miał tam kopalnię złota .Starszym bratem Bronislawa był Wladislaus Onufrowicz (1854–1899), który w 1872 roku podjął studia medyczne na Uniwersytecie w Zurychu ; drugi brat, Stanislaus (1861–1890), wybrał studia chemiczne . Stanislaus jeszcze jako student pracował w laboratorium Viktora Merza i opublikował dwa artykuły ; zmarł 3 czerwca 1890, niedługo po ukończeniu studiów . Siostra Maria (1865–1918) najpierw mieszkała z rodzeństwem i matką w Zurychu, a potem studiowała medycynę w Bernie . W czasie studiów Bronislawa rodzina Onufrowiczów mieszkała w Zurychu-Enge pod adresem Villenquartier Enge Nr 3 . W Zurychu studiował od 1888 również jeden z wspomnianych braci stryjecznych Bronislawa, Cezar Onufrowicz (1864–1929), później psychiatra w Krakowie .W 1879 roku do Szwajcarii dotarła wiadomość o śmierci ojca rodziny. Krótka notatka ukazała się nawet w lokalnej gazecie . Niedługo potem wdowa i najstarszy, pełnoletni już Wladislaus przyjęli obywatelstwo gminy Enge .Bronislaw najpierw uczył się w Industrieschule Zürich, następnie studiował medycynę na Uniwersytecie w Zurychu od 1880 roku do 1884, świadectwo ukończenia studiów otrzymał 5 grudnia 1884. Być może na początku studiował na wydziale humanistycznym (tak wykazuje spis absolwentów uczelni) .Po studiach przez osiem miesięcy studiował okulistykę w klinice ocznej w Zurychu u Ottona Haaba , potem przez dwa i pół roku, rozpoczynając w kwietniu 1885, specjalizował się w psychiatrii, najpierw jako lekarz-wolontariusz (Volontärarzt) i później lekarz-asystent (Assistenzarzt) w klinice Auguste Forela. Pod kierunkiem Forela powstała jego dysertacja doktorska , a także rozprawa doktorska Wladislausa. W tym samym czasie (lata 1885–1886) innym asystentem Forela był Eugen Bleuler . Dwa lata w klinice Burghölzli miały duży wpływ na Onufrowicza, o czym on sam wspomniał kilkanaście lat później w swojej recenzji zebranych dzieł neuroanatomicznych Forela :Niżej podpisany, który miał szczęście być jednym z asystentów autora gdy ten był dyrektorem szpitala dla obłąkanych Burghoelzli i profesorem Kliniki Psychiatrycznej w Zurychu, uważa za szczególne wyróżnienie, mieć możliwość oceny jego pracy nad anatomią mózgu zawartej w tym tomie. Ci którzy pracowali u Forela nie mogli nie pozostać pod głębokim wrażeniem jego osobowości i potężnego intelektu i zabrali ze sobą bogate doświadczenie służące im za intelektualną strawę przez wiele lat. Pod stymulującym wpływ rozmów z nim, zawsze ciekawych i wszechstronnych, a często i głęboko filozoficznych, horyzonty myślowe słuchaczy nie mogły nie ulec poszerzeniu. Słuchać go, omawiającego prawo biogenetyczne Haeckela, a innym razem Kanta i Herberta Spencera, bądź słuchać jego dyskursu o ślepocie barw, albo jego poglądów na interpretację wspaniałego zmysłu orientacji ptaków, czy też usłyszeć jego przemowę na temat francuskiej szkoły z żartobliwymi napomknieniami o pochodzących stamtąd wielkich chorobach, jak Grand mal, Grand hysterie, Grand hypnotisme itp., było źródłem inspiracji i trwałym pożytkiem dla słuchacza.Następnie pracował jako lekarz okrętowy na parowcach holenderskiej kompanii Koninklijke Rotterdamsche Lloyd, odbywając rejsy do Holenderskich Indii Wschodnich, a także przez Atlantyk (Holland Amerika Lijn) .Rodzinę Onufrowiczów znał Bolesław Limanowski, przebywający na emigracji w Zurychu między 1887 a 1889. W swoich pamiętnikach zapisał :Cezar Onufrowicz był lekarzem miejskim. Cała rodzina Onufrowiczów: matka, dwie córki i młodszy syn, mieszkała w Zurychu. Starsza pani miała być skąpa, przynajmniej tak o niej mówiono. Młodszego syna, który tylko co ukończył studia lekarskie, koledzy lubili. Wszedł on do służby – o ile sobie dobrze przypominam – w marynarce holenderskiej i odbywał odległe morskie podróże, zwiedzając różne części świata. Starszy był lekarzem miejskim w Zurychu i urządzał dla młodzieży polskiej praktyczne pokazy dawania pomocy rannym w boju.W czerwcu 1890 roku Bronislaw wyemigrował z matką i siostrą Marie do USA. Od września 1890 osiadł w Dolgeville w hrabstwie Herkimer, gdzie prowadził własną praktykę. Należał do miejscowej Rady Zdrowotnej (Local Board of Health) jako Health Officer . Jego siostra uczyła niemieckiego w szkole w Dolgeville . W 1896 otrzymał amerykańskie obywatelstwo. Od 1 grudnia 1896 pracował jako associate in pathology w nowopowstałym Pathological Institute of NY State Hospitals. Pierwszy dyrektor Instytutu, Ira Thompson van Gieson, zatrudnił jeszcze kilku innych obiecujących badaczy: razem z Onufem pracowali Aleš Hrdlička, Boris Sidis, Phoebus Levene i C. Judson Herrick. Siostra Onufa znalazła zatrudnienie w Instytucie jako archiwistka i preparatorka . Gdy w 1901 roku w atmosferze skandalu odwołano Van Giesona ze stanowiska, cała kadra podała się do dymisji Od 1894 był zatrudniony jako clinical assistant w New York Post-Graduate Medical School, gdzie później wykładał też elektroterapię i elektrodiagnostykę . Był też (przed 1899) wykładowcą (lecturer) chorób neurologicznych i umysłowych w New York Polyclinic Medical School . Wykładał w Long Island College Hospital i konsultował pacjentów w Polhemus Clinic . Od około 1899 roku do co najmniej 1905 praktykował jako assistant neurologist w St. Catherine Hospital w Nowym Jorku, między 1902 a 1904 konsultował też neurologicznie pacjentów z Brooklyn Hebrew Dispensary . W 1898 przyjmował pod adresem 115 South Fifth Street . Rok później podawał adres 86 S. Oxford Street . Na początku 1900 roku przejął praktykę po zmarłym w styczniu Johnie Cargyllu Shaw . Podczas przeprowadzania spisu ludności w tym samym roku mieszkał razem z siostrą, matką i służącą w domu przy 99 Berkeley Place . Pod tym samym adresem przyjmował pacjentów w 1905 roku .Od 1903 pracował jako rezydent-patolog w Craig Colony for Epileptics w Sonyea, NY ; zrezygnował 30 października 1905, zastąpił go J. Frederick Munson .Był jednym z członków założycieli New York Psychoanalytic Society (NYPS) . Potem pełnił funkcje sekretarza, skarbnika oraz wiceprzewodniczącego (1911, 1915–1917) NYPS. Gdy w 1909 roku Sigmund Freud odwiedził po raz pierwszy i jedyny Stany Zjednoczone, Abraham Brill wysłał Onufa, by ten go oficjalnie przywitał (Onuf pracując w służbie publicznej mógł bez problemu wejść na statek) . Onuf odprowadził Freuda i towarzyszącego mu Carla Gustava Junga do hotelu; Jung wyraził później żal, że nie mógł – z powodu napiętego grafiku wizyty – odwiedzić Onufa na Ellis Island i przyjrzeć się jego pracy konsultanta neuropsychiatrii .Od 1895 należał do American Neurological Association . Do 1894 członek Medical Society of the County of Herkimer , od 1898 członek Medical Society of the County of Kings (od 20 października 1903 członek korespondent ), od 1911 członek Association of Physicians of Long Island , potem Bergen County Medical Society . Uczęszczał na spotkania New York Academy of Medicine i German Medical Society. Członek Brooklyn Medical Society (do września 1903 ) i sekretarz tego towarzystwa w 1901 roku. Należał do New York Neurological Society i Eugenics Research Association . Uczęszczał na spotkania brooklyńskiej Polonii .W 1909 roku był zatrudniony jako lekarz w sanatorium psychiatrycznym Knickerbocker Hall w Amityville. Założona w 1901 Knickerbocker Hall była jedną z pierwszych prywatnych klinik oferujących pacjentom psychoanalizę . Onuf zrezygnował w 1914 i otworzył własne sanatorium, "The Oaks" w Park Ridge . Zakład (potem przemianowany na "Alicia Sanatorium") przyjmował chorych z otępieniem. Do 1910 roku pracował jako Acting Assistant Surgeon w Public Health and Marine Hospital Service . W latach 20. pracował w służbie publicznej jako inspektor medyczny w szkołach w Nowym Jorku . Był również zatrudniony jako attending neurologist w Barnert Hospital w Paterson, New Jersey . Przez wiele lat pracował jako konsultant neuropsychiatrii w stacji imigracyjnej na wyspie Ellis .W 1915 roku ożenił się z Alice Dolan (8 września 1886 – styczeń 1967) , mieli dwójkę dzieci, bliźnięta Bronislaua Jr. i Alicię . W 1918 roku w Barnert Hospital zmarła jego siostra .Zmarł na udar mózgu w sobotnie popołudnie 29 grudnia 1928 roku w swoim domu przy 66 Woodward Avenue w Rutherford; wspomnienie pośmiertne autorstwa Sachsa ukazało się na łamach Journal of Nervous and Mental Disease . Nekrologi ukazały się także w New York Timesie , JAMA , The New York Medical Week , Transactions of the American Neurological Association i Annual Report of NY Board of Education . Rolę Onufa w upowszechnieniu psychoanalizy w USA uwzględniali w swoich pracach m.in. Clarence P. Oberndorf , John Chynoweth Burnham i Saul Rosenzweig .Samuel W. Hamilton (1878–1951) wiele lat później wymienił Onufa wśród twórców American Psychopathological Association (chociaż myląc się co do dat) :Bronisław Onuf należał do tych zgodnych, sumiennych ludzi, do których przyjaciele głęboko się przywiązują. Był Polakiem, absolwentem Uniwersytetu w Zurychu, uczniem Forela. W wieku 34 lat przybył do tego kraju i bez przerwy pracował nad neurologicznymi i psychiatrycznymi przypadkami, do śmierci w roku 1929 w wieku 72 lat. Niektórzy pamiętają go z okresu gdy pracował w służbie imigracyjnej na Wyspie Ellis. Przez lata New Jersey było jego domem .Na dorobek naukowy Onufa składa się ponad 40 artykułów, nie licząc krótkich doniesień i recenzji oraz streszczeń z prasy zagranicznej. Publikował liczne opisy przypadków, prace poglądowe i doświadczalne. Większość prac ogłosił w języku angielskim; kilka po niemiecku i przynajmniej jedną po hiszpańsku . Zwykle był jedynym autorem, ale chętnie publikował też wspólnie – jego współpracownikami byli m.in. Auguste Forel, Joseph Collins, Joseph Fraenkel i Lewis S. Pilcher. Przez wiele lat (od 1899 do śmierci) korespondował z Adolfem Meyerem .Dysertacja doktorska Onufrowicza dotyczyła przebiegu nerwu słuchowego (VIII) u królików; w 1885 roku została przedrukowana w "Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten" . Temu samemu zagadnieniu poświęcone było półstronicowe doniesienie w "Neurologisches Centralblatt" podpisane przez Onufrowicza i Forela .W swoim doświadczeniu Onuf najpierw uszkodził jednostronnie struktury ucha wewnętrznego u dwóch królików. Gdy zwierzęta padły (jedno po sześciu, drugie po dwóch i pół miesiącach) wykonał badanie mikroskopowe ich mózgowi. W autopsji stwierdził zmiany zanikowe tylnego pnia nerwu VIII, podczas gdy pień przedni wydawał się zaniknąć w znacznie mniejszym stopniu. Stwierdził (błędnie), że jądro przedsionkowe boczne (Deitersa) nie ma związku z nerwem VIII, gdyż w autopsji miały takie same wielkości. Tak samo wykluczył związek z przebiegiem nerwu słuchowego struktury, określanej wg starej nomenklatury jako "jądro słuchowe wewnętrzne". Zasugerował, że miejscem wyjścia pnia przedniego jest istota szara poniżej konarów górnych móżdżku i (lub) robak móżdżku. W następnym roku podwójnej natury nerwu VIII nie udało się uchwycić również Sigmundowi Freudowi, pracującemu nad tym samym zagadnieniem . W 1885 ukazała się za to praca Władimira Bechterewa, w której pojawiło się nowatorskie rozróżnienie na część słuchową i część przedsionkową nerwu VIII .Onuf jako pierwszy opisał warstwę ziarnistą jąder ślimakowych jako kontynuację warstwy ziarnistej móżdżku . Onufrowicz uznawany jest, obok Bishoffa (1889), za pierwszego który postulował istnienie eferentnych włókien nerwu VIII (pęczka oliwkowo-ślimakowego) .Pierwsze prace w języku angielskim opublikował w 1892 roku . Od 1895 do 1897 intensywnie pomagał w redagowaniu czasopisma Smitha Ely Jelliffego (1866–1945) Journal of Nervous and Mental Disease, dostarczając w tym czasie kilkadziesiąt krótkich doniesień, streszczeń i referatów z prasy zagranicznej. Był współpracownikiem Bernarda Sachsa (1858–1944) w NY Policlinic i przetłumaczył jego podręcznik neurologii dziecięcej na niemiecki (Lehrbuch der Nervenkrankheiten des Kindesalters für Ärzte und Studierende) . W 1896 jego odczyt na spotkaniu ANA "The Biological and Morphological Constitution of Ganglionic Cells, as Influenced by Section of the Spinal Nerve Roots of Spinal Nerves" został wyróżniony nagrodą towarzystwa (w wysokości $200) .Pracując w Pathological Institute of NY State Hospitals najpierw zajmował się razem z Josephem Collinsem (wówczas profesorem chorób umysłowych i układu nerwowego w NY Post-Graduate Medical School) badaniami nad układem współczulnym; Onuf i Collins przeprowadzili m.in. doświadczenia nad częściową ablacją pnia współczulnego u kotów. Po kilku tygodniach–miesiącach zwierzęta uśmiercono; w autopsji stwierdzono chromatolizę ciał neuronów przedzwojowych, których aksony wcześniej zostały przecięte, co pozwoliło prawidłowo wskazać lokalizację perykarionów neuronów przedzwojowych w słupach pośrednio-bocznych rdzenia, w istocie szarej między słupem pośrednio-bocznym a kanałem środkowym rdzenia (blaszka VII Rexeda, albo jądro pośrednio-boczne) i w istocie szarej leżącej grzbietowo-bocznie względem kanału środkowego (central autonomic area, jądro środkowe autonomiczne). Część wniosków Onufa i Collinsa była jednak nieprawidłowa – dopiero kilka dekad później sformułowano prawo Cannona, wyjaśniające paradoksalne zwiększenie wrażliwości na bodźce po sympatektomii . Ponadto, nieznana była jeszcze wtedy znaczna zdolność przedzwojowych neuronów współczulnych do regeneracji (szczególnie duża u kotów) . Praca była ukończona już w maju 1897, i wysłana do Paryskiej Akademii Nauk na konkurs o nagrodę Lallemanda (zdobywając wyróżnienie ), ale Akademia zatrzymała oryginalne ilustracje, co przedłużyło proces publikacji . Rezultaty tych prac zostały ostatecznie przedstawione najpierw na spotkaniu ANA w 1898 roku, potem jako referat z tego spotkania na łamach "Journal of Nervous and Mental Disease", i w 1900 roku w całości na łamach efemerycznego periodyku "Archives of Neurology & Psychopathology" wydawanego przez Pathological Institute .15 czerwca 1899 na spotkaniu ANA Onuf przedstawił swoje doniesienie o odkryciu nieznanej grupy neuronów w rogach przednich w odcinku krzyżowym rdzenia kręgowego, którą określił jako "grupę X". Starannie pociął krzyżowy odcinek rdzenia na 15-mikronowej grubości skrawki, po czym przebadał je histologicznie; stwierdził, że grupa perykarionów, o stosunkowo małych rozmiarach i gęstym rozmieszczeniu, pojawia się w dalszym odcinku S1 i rozciąga do bliższego odcinka S3. Dokonał też przeglądu literatury i stwierdził, że grupę przeoczyli europejscy anatomowie zajmujący się przed nim tym zagadnieniem (Waldeyer , Mueller, Van Gehuchten i de Buck, Sano ). Referat ten, tak jak wcześniej, najpierw ukazał się w sierpniu na łamach Journal of Nervous and Mental Disease, a potem w całości w Archives of Neurology & Psychopathology :Grupa 'x' którą znaleźliśmy praktycznie ograniczoną do drugiego segmentu krzyżowego, sugeruje przez swój odgraniczony charakter pewne specjalne funkcje. Z położenia uznaję za możliwe i dość prawdopodobne, że jest to to ośrodek dla niektórych z mięśni prążkowanych które współdziałają w akcie erekcji i ejakulacji, zwłaszcza m. ischiocavernosus i m. erector clitoridis oraz m. bulbocavernosus i m. sphincter vaginae .Z czasem przyjęła się eponimiczna nazwa "jądro Onufa" (ang. nucleus of Onuf, nucleus of Onufrowicz). Niekiedy odkrycie to przypisywane jest błędnie jego bratu Wladislausowi . Polscy autorzy częściej określają je mianem jądra Onufrowicza .Ponadto, w 1912 roku Gennosuke Fuse zaproponował w swojej monografii poświęconej kompleksowi jąder nerwu przedsionkowego nazwy: jądra Onufrowicza ("kleinzellige Kern Onufrowicz", s. 63, 80, 87; "nucleus von Forel-Onufrowicz", s. 107) i jądra Kohnstamma . O ile niekiedy spotyka się jeszcze nazwę jądra Kohnstamma, to pojęcie jądra Onufrowicza okazało się zbyt niejasne i nie upowszechniło się w literaturze neuroanatomicznej , chociaż w atlasie Marburga i Obersteinera z 1927 roku "Kern von Onufrowicz" pojawia się w tym kontekście .Prace Onufa i Collinsa będące rezultatem ich badań są cytowane do dziś. Douglas J. Lanska w swoim przeglądzie prac neurologicznych XIX–wiecznych amerykańskich neurologów uznał je za "jedyne przykłady podstawowej neurobiologii" ("only examples of basic neuroscience"). Uznał też, że zasługą Iry van Giesona było skompletowanie zróżnicowanego zespołu nadzwyczaj uzdolnionych ludzi i stworzenie modelu popularnych dziś badań multidyscyplinarnych w tej dziedzinie .Pracując w Craig Colony for Epileptics jako patolog, Onuf zajmował się studiowaniem korelacji między patologiami ośrodkowego układu nerwowego a padaczką; badał też zmiany we krwi epiletyków . W autopsji dziewięciu pacjentów opisał zmniejszenie objętości jednego lub obu wzgórz . Ten krótki okres jego aktywności zawodowej przyniósł jeszcze kilka prac, w których proponował ulepszenia stosowanych technik laboratoryjnych lub patologicznych .Onuf był jednym z pierwszych zwolenników psychoanalizy w Stanach. W lutym 1895 roku opublikował artykuł "The Warding-Off Neuropsychoses" , wymieniany wśród pierwszych doniesień o pracach Freuda w amerykańskiej literaturze medycznej . Artykuł był obszernym streszczeniem pracy Freuda, w której ten przedstawił koncept psychoz obronnych (Abwehr-Neuropsychosen) . W angielskim piśmiennictwie upowszechniło się zaproponowane kilka lat później przez Brilla inne tłumaczenie tego terminu – defense neuropsychoses.Ernest Jones w liście do Freuda z listopada 1910 roku wymienia jako amerykańskich zwolenników psychoanalizy Brilla, Onufa, Coriata i Meyera .Napisał kilka rozdziałów do popularnego swego czasu w Stanach Zjednoczonych podręcznika Alberta Henry'ego Bucka Reference Handbook of the Medical Sciences .W 1923 opublikował "patobiografię" Fryderyka Chopina w czasopiśmie Bayarda Holmesa – Dementia Praecox Studies .Jako zwolennik eugeniki i członek towarzystwa eugenicznego publikował na ten temat , wygłaszał referaty, brał żywy udział w dyskusjach . 21 czerwca 1918 na szóstym corocznym spotkaniu Eugenics Research Association wygłosił odczyt "Psychiatry and Eugenics" .Zdecydowana większość prac Onufa dotyczyła neurologii i psychiatrii. Jednym z wyjątków jest jego opis przypadku niezwykłego zespołu wad wrodzonych, określanego dziś jako diprosopus . W przeglądzie literatury na temat tego rzadkiego schorzenia Shanske i wsp. podkreślili, że Onuf zauważył jako pierwszy – dziesięciolecia przed wprowadzeniem do diagnostyki położniczej ultrasonografii – współistnienie wielowodzia u matki z malformacjami tego typu u jej dziecka .